Η φράση συχνά αποδίδεται στον αμερικανικό ιθαγενή λαό Navajo (ινδιάνοι Νάβαχο).
«Όταν δείχνεις τον άλλον με το δάχτυλό σου, υπάρχουν τρία δάχτυλα που δείχνουν προς το μέρος σου.»
Είναι μια μεταφορά που μας υπενθυμίζει ότι όταν επικρίνουμε ή κατηγορούμε τους άλλους, οι δικές μας αδυναμίες είναι συχνά μεγαλύτερες. Τα τρία δάχτυλα που δείχνουν προς το μέρος μας υποδηλώνουν ότι για κάθε κατηγορία που γίνεται, έχουμε μεγαλύτερη ευθύνη να εξετάζουμε τις δικές μας πράξεις.
Συχνά σχετίζεται με την ψυχολογική διαδικασία της προβολής, όπου εντοπίζουμε τα χειρότερα χαρακτηριστικά μας στους άλλους και τους επικρίνουμε. Κάθε διάθεση για επίκριση είναι ένα χρήσιμο μήνυμα, μια πολύτιμη πληροφορία. Για να ψάξουμε μέσα μας· για κάποιο μέρος μας που σχετίζεται με τη συγκεκριμένη προβολή και χρειάζεται την προσοχή μας. Για εσωτερική ‘γιατρειά’.
Η παρομοίωση λειτουργεί ως προειδοποίηση κατά της υποκρισίας και της κρίσης, προτρέποντας σε αυτοκριτική αντί να ρίχνουμε ευθύνες.
Η βασική έννοια είναι να εστιάζεις στα δικά σου λάθη πριν επικρίνεις τους άλλους, παρόμοια με την αναλογία «κουκκίδα εναντίον κορμού» στη Βίβλο.
Ουσιαστικά, ο Ιησούς Χριστός προειδοποιεί να μην είσαι επικριτικός και προτείνει να διορθώνεις πρώτα τον εαυτό σου.
Η παραβολή «κόκκος και κορμός» (ή «ξύλο και δοκός») στο Κατά Ματθαίον 7:3-5 είναι η διδασκαλία του Ιησού κατά της υποκρισίας και των επικριτικών συμπεριφορών. Δίνει οδηγίες στους πιστούς να αντιμετωπίσουν τα δικά τους σημαντικά λάθη (τον κορμό, τη δοκό) πριν διορθώσουν τα μικρά λάθη των άλλων (το κόκκος, το ξυλαράκι), τονίζοντας την ανάγκη για αυτογνωσία και ταπεινότητα έναντι της σκληρής κρίσης.
Ο κόκκος (κάρφος), αναφέρεται σε ένα μικροσκοπικό κομμάτι άχυρου, σκλήθρας ή πριονιδιού, που αντιπροσωπεύει ένα μικρό λάθος ή αμαρτία σε κάποιον άλλο. Το ξύλο (δόκος), αναφέρεται σε μια μεγάλη ξύλινη δοκό ή δοκάρι, που αντιπροσωπεύει μια πολύ μεγαλύτερη, πιο σοβαρή αμαρτία ή τυφλό σημείο στον εαυτό μας.
Ο Ιησούς είπε: «Πώς μπορείς και βλέπεις το ξυλαράκι που είναι στο μάτι τού αδελφού σου, ενώ το δοκάρι που είναι μέσα στο δικό σου μάτι δεν το παρατηρείς; Ή, πώς θα πεις στον αδελφό σου: άφησε να βγάλω το σκουπιδάκι από το μάτι σου, ενώ έχεις ολόκληρο δοκάρι μέσα στο μάτι σου; Υποκριτή, βγάλε πρώτα το δοκάρι από το μάτι σου, και τότε θα δεις καθαρά, για να βγάλεις το ξυλαράκι από το μάτι τού αδελφού σου.»
Το Μάθημα: αυτό το απόσπασμα δεν αποτελεί απαγόρευση κατά κάθε κρίσης, αλλά προειδοποίηση κατά της υποκριτικής κρίσης. Προτρέπει να διορθωθούν πρώτα τα δικά μας πνευματικά ζητήματα για να αποκτήσουμε σαφήνεια· «τότε θα δεις καθαρά για να βγάλεις το κόκκος από το μάτι του αδελφού σου» (Ματθαίος 7:5).
Ο Ιησούς διδάσκει «μη κρίνετε, για να μη κριθείτε.» Επειδή, «με όποια κρίση κρίνετε, θα κριθείτε· και με όποιο μέτρο μετράτε, θα αντιμετρηθεί σε σας.»
Ασχολείται με την ανθρώπινη τάση (του εγώ μας) να εστιάζουμε στις αδυναμίες των άλλων για να αγνοούμε ή να δικαιολογούμε τις δικές μας αποτυχίες.
Ενθαρρύνει την εξέταση της δικής μας ζωής πριν επιχειρήσουμε να διορθώσουμε τους άλλους.
Ο στόχος της αντιμετώπισης της κηλίδας πρέπει να είναι η βοήθεια, η αποκατάσταση του αδελφού, όχι η ταπείνωσή του.
Είτε ερχόμενο από τους ιθαγενείς Νάβαχο, ή από τον Ιησού, ή από τη γνωστή, σοφή παροιμία του λαού μας, «είπε ο γάιδαρος τον πετεινό κεφάλα:)», το μήνυμα είναι κοινό.
Γνώθι σαυτόν.